Mais de douscentas persoas acudiron polo menos unha vez ao mes a Urxencias do Hospital Universitario Lucus Augusti entre xullo de 2025 e xullo de 2026. É o fenómeno da hiperfrecuentación: pacientes que repiten consulta unha e outra vez, con problemas que case nunca se resolven nunha caixa de urxencias. O dato, por sí mesmo, retrata unha sanidade que recibe demandas que non sempre pode atender como debería.
As cifras que definen o fenómeno
En concreto, foron 227 pacientes: 85 pediátricos e 155 adultos. Entre todos sumaron 3.175 visitas a Urxencias nese período. Iso representa o 2,8% da actividade total dun servizo que prestou 112.000 atencións nun ano. A cifra fala por si soa. Convén lembrar, ademais, que o caso máis chamativo alcanzou as 52 visitas nun só ano, ás que hai que engadir outras 40 consultas no mesmo período no seu centro de saúde e nos puntos de atención continuada da súa zona.
Ninguén discute xa que se trata dun colectivo cun perfil bastante definido. Sóen ser persoas con problemas de saúde mental, dificultades de ámbito social ou adiccións ao alcohol ou outras sustancias. É dicir, pacientes cuxa necesidade real excede con moito o que un servizo de urxencias hospitalario pode ofrecer. Alí está a clave do problema: o sistema recibe a demanda, pero non sempre a resposta adecuada.
Un concepto difícil de definir
O certo é que a propia figura do hiperfrecuentador é escorregadiza. Non existe un punto de corte unánime: moitos estudos sitúan o limiar en máis de dez demandas de atención ao ano, mentres que outros o fixan en seis consultas cada dous anos. Difícil, polo tanto, comparar datos entre hospitais ou entre sistemas sanitarios cando o termómetro cambia segundo quen o mire.
O fenómeno tampouco é exclusivo dos hospitais. Tamén se dá na atención primaria, tanto nos centros de saúde como nos PAC, aínda que resulta máis habitual nos servizos de urxencias hospitalarios. E non é casualidade. A accesibilidade o explica todo: Urxencias está aberto as 24 horas, os 365 días do ano, sen limitacións nin restricións de ningunha clase. Non é menor o dato.
Quen coñeza o funcionamento de ambos niveis entende a diferenza de inmediato. Na primaria hai que pedir cita, esperar ao día sinalado e presentarse á hora acordada. En Urxencias, en cambio, chega cando se quere, sexa a hora que sexa, coa certeza de recibir atención. Esa porta sempre aberta, valorada polo responsable da sección de Urxencias do hospital lucense, é ao mesmo tempo a razón de ser do servizo e o imán que atrae a quen non atopa outro cauce.
Unha demanda que desborda o sistema
Que facer con estes pacientes? A pregunta queda flotando sobre cada unha desas 3.175 visitas. Cada consulta dun hiperfrecuentador é, na práctica, unha chamada de atención sobre recursos que faltan: dispositivos de saúde mental suficientes, acompañamento social, programas de adiccións accesibles. Mentres eses circuitos non se reforcen, Urxencias seguirá exercendo de rede de seguridade universal, co custo que iso supón para a organización do servizo e para o resto de pacientes que esperan.
O caso do paciente que acumulou máis de noventa contactos asistenciais nun ano —entre hospital, centro de saúde e PAC— describe mellor que calquera estatística a incapacidade do sistema actual para dar resposta integrada. Non é un problema de portas senón de itinerarios: a persoa pasa por todas e non se queda en ningunha. Demasiado tempo levan os servizos sinalando esta realidade.
A reflexión final debería ir máis aló do Hula. Se duzentas persoas precisan cada mes un servizo de urxencias para algo que non é unha urxencia, a pregunta non é como frenalas, senón que buraco do sistema están enchendo coa súa presenza. Reforzar primaria, saúde mental e servizos sociais sería comezar polo principio.
