O aumento descontrolado da avéspa asiática en Lugo evidencia rachaduras nos protocolos
As altas temperaturas e a floración temperá deste ano crearon un escenario propicio para a expansión da vespa velutina, especialmente no noroeste peninsular. Mentres as autoridades insisten en que os protocolos están funcionando, os datos de campo debuxan un panorama distinto. A empresa Serpa, especializada na retirada de ninhos, registra en só dúas semanas máis capturas de raíñas fecundadas que nun mes enteiro de actividade habitual. Este dato, aínda que alarmante, non é exclusivo: reflicte unha tendencia que se repite en varias comarcas galegas.
Un ciclo de reprodución acelerado e as súas consecuencias
A velutina, originaria de Asia, leva anos desplazando ás abellas autóctonas en Galicia. Con todo, o adiantamento do seu ciclo reprodutivo debido ao clima cálido intensificou a presión sobre os ecosistemas. Segundo fontes do sector apícola, os ataques adiantáronse máis dun mes respecto a anos anteriores. «Onde non hai trampado preventivo, a situación é insostible», avisa un responsable dunha asociación de apicultores da zona. O problema non é só a cantidade de ninhos, senón a capacidade da especie para colonizar novos territorios en tempo récord.
«A velutina non só compite coas abellas polos recursos, senón que as debilita coa súa presenza constante. Se non actuamos agora, en poucos anos poderiamos perder colmenas enteiras en cuestión de días»
Por que os protocolos non frenan a invasión?
Galicia conta con un plan de acción contra a velutina dende 2013, pero a realidade mostra que os recursos asignados non son suficientes. A falta de coordinación entre administracións e a escaseza de equipos especializados na retirada de ninhos son só dous dos fallos sinalados por expertos. En Lugo, por exemplo, os bombeiros tiveron que intervenir en emerxencias domésticas por ninhos en vivendas, algo que debería ser excepcional se os controis fosen efectivos.
Ademais, o trampado selectivo —unha das ferramentas máis efectivas— só se aplica en zonas delimitadas. «Nos municipios onde non hai seguimento, a velutina réproduce sen control», explica un técnico de medio ambiente. A consecuencia directa é a perda de biodiversidade: as abellas, xa diezmadas polo cambio climático, non poden competir cunha especie invasora que actúa con meses de vantaxe.
O impacto económico: máis aló dos ecosistemas
A velutina non só ameaza a apicultura galega, senón tamén sectores como o turismo rural e a agricultura. As zonas con alta densidade de colmeas son as máis castigadas, pero o problema esténdese a áreas residenciais, onde os cidadáns conviven co risco de picaduras. Nalgúns municipios, os concellos tiveron que contratar servizos privados de desinfección, o que supón un gasto adicional non previsto nos orzamentos locais.
«As administracións adoitan minimizar o problema ata que chega ás súas portas. Para cando actúan, xa hai danos irreversibles», denuncia unha persoa afectada pola invasión nunha aldea de Ourense. A sensación de desprotección é compartida por veciños de varias localidades, que esixen solucións urxentes.
Leccións doutros territorios: que fan mal as autoridades galegas?
No norte de Portugal, onde a velutina tamén causa estragos, as autoridades optaron por un modelo de xestión baseado na participación cidadá e na tecnoloxía. Aplicacións para denunciar ninhos e campañas de concienciación masiva lograron reducir a expansión nun 30% en cinco anos. En Galicia, con todo, a información ao público segue sendo escasa e pouco coordinada.
Outro exemplo é o País Vasco, onde se combina o atrapamento masivo coa retirada profesional de ninhos. Alí, os apicultores reciben subvencións para instalar trampas e formación específica.
