A candidatura da Ribeira Sacra para ser recoñecida como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO entrou nunha fase de incerteza e xestión política. Tras coñecerse as conclusións preliminares do Consello Internacional de Monumentos e Sitios (Icomos), que poñen en dúbida aspectos fundamentais como a integridade da paisaxe e a autenticidade do seu poboamento tradicional, as administracións de Ourense e Lugo pasaron do desánimo inicial a unha estratexia de contención e negociación. O foco xa non está no revés técnico, senón na capacidade de mobilizar argumentos diplomáticos para reverter unha situación que moitos consideran inxusta.
Un revés que se enfronta con «cautela» e convicción
A noticia do informe desfavorable, que supuxo un xerro de auga fría para os impulsores da candidatura, non logrou quebrantar a determinación das institucións provinciais. Ao contrario, serviu para unir esforzos e redobrar a aposta por un proxecto que se percibe como unha reivindicación histórica. Un responsable da administración provincial recoñecía que o impacto inicial foi duro, pero que o traballo continúa con prudencia e sen estridencias. A estratexia pasa agora por un perfil baixo, pola «discreción» diplomática, nun intento de reconducir a percepción dos avaliadores.
Neste contexto, a figura do presidente da Deputación de Ourense cobrou protagonismo ao compartir unha experiencia persoal que bota luz sobre o contraste entre as impresións sobre o terreo e a análise técnica posterior. Segundo o seu relato, os encontros mantidos cos técnicos da UNESCO durante as súas visitas á zona foron extremadamente positivos. O trato e as impresións transmitidas neses momentos facían presaxiar un desenlace favorable, falando incluso dunha candidatura magnífica e da sensación de que todo estaba encamiñado. Este desfase entre a percepción directa e o ditame final é o que alimenta agora a esperanza de poder emendar a situación.
A Ribeira Sacra: unha paisaxe que transcende o técnico
Máis aló dos informes e as valoracións dos organismos internacionais, a Ribeira Sacra enfróntase a un debate de fondo que vai máis alá da mera burocracia. A rexión, cos seus canóns fluviais, os seus viñedos en socalcos e os seus mosteiros medievais, representa un modelo de interacción humana coa contorna que perviviu durante séculos. É precisamente esa «autenticidade» e esa «integridade», agora postas en dúbida, as que constitúen o núcleo do seu valor excepcional.
O cuestionamento técnico abriu unha reflexión sobre que se entende por paisaxe cultural inalterado. Acaso un territorio vivo, que evolucionou coas prácticas agrícolas e o despoboamento rural, perde o seu valor patrimonial? A resposta das institucións é un rotundo non. Para elas, a candidatura non só defende unha paisaxe, senón un modo de vida e unha historia compartida entre as provincias de Lugo e Ourense. É, en palabras dos representantes institucionais, unha cuestión de «xustiza», un recoñecemento que a zona merece e polo que non están dispostos a renderse.
Unha alianza transfronteiriza sen fisuras
A coordinación entre as dúas deputacións implicadas é total. A candidatura da Ribeira Sacra é, por definición, un proxecto supramunicipal que obriga a deixar de lado as rivalidades provinciais. Ambas as administracións son conscientes de que un fracaso non sería só un pau para as súas respectivas xestións, senón un golpe á autoestima e ao desenvolvemento económico de toda a comarca. A declaración como Patrimonio da Humanidade non é un mero título honorífico; leva aparellada unha proxección turística e unha inxección de recursos que a zona necesita para frear a perda de poboación.
