Do noroeste aos grandes xacementos: unha traxectoria co selo galego
A recente incorporación dunha científica ourensá como académica correspondente na sección de Bioloxía e Ciencias da Saúde da Real Academia Galega de Ciencias puxo en primeiro plano unha carreira que conecta o noroeste peninsular con algúns dos proxectos máis relevantes da paleoantropoloxía europea. Profesora e directora dun centro nacional de investigación dedicado á evolución humana, ademais de codirixir escavacións de referencia internacional, a nova académica suma unha traxectoria investigadora ao seu papel como divulgadora.
O acto de ingreso, celebrado en Santiago de Compostela, serviu tanto para recoñecer méritos científicos como para pór énfase na relación entre a investigación académica e a sociedade galega. Durante a apertura da sesión, o presidente da academia eloxiou a concepción da ciencia da nova integrante como un compromiso co coñecemento e coa colectividade, e destacou a súa capacidade para achegar temas complexos ao gran público.
Unha mirada crítica e didáctica: a ciencia que formula preguntas
Na súa intervención, a investigadora defendeu unha visión da ciencia que é, na súa expresión, moi propia desta terra: un proceso que raramente entrega respostas definitivas e que adoita abrir novas interrogantes. Esa idea, pronunciada co ton socarrón que a miúdo acompaña aos galegos cando reflexionan en voz alta, resume unha forma de entender a disciplina como debate permanente e como ferramenta para cultivar a curiosidade e o pensamento crítico.
Ese énfase na pregunta ten eco no seu traballo: o estudo de restos e ferramentas do pasado non só persegue reconstruír estruturas morfolóxicas ou cronoloxías, senón comprender procesos máis amplos sobre a diversidade humana, as adaptacións culturais e as respostas a cambios ambientais. Precisamente, boa parte da súa traxectoria desenvolveuse en proxectos que buscan situar poboacións antigas en contextos ecolóxicos e sociais complexos, con todas as incertezas metodolóxicas que iso conleva.
Divulgación e responsabilidade pública
Máis aló das escavacións e das publicacións especializadas, a nova académica foi recoñecida polo seu empeño na comunicación científica. En palabras do portavoz institucional durante o acto, ese labor de achegamento é esencial para que a cidadanía comprenda non só os achados, senón tamén os métodos e as limitacións da investigación científica. A paleoantropoloxía, pola súa carga simbólica sobre as orixes humanas, esixe particular transparencia e pedagogía á hora de trasladar resultados ao gran público.
Aquel papel como ponte entre laboratorio, xacemento e aula pública cobra especial relevancia nun momento no que os grandes relatos sobre o pasado son utilizados ás veces con fins políticos ou identitarios. A académica ourensá apostou por unha resposta contraria: fomentar a alfabetización científica e o pensamento crítico como ferramentas para interpretar a evidencia sen caer en simplificacións.
Un referente para a ciencia galega
O seu ingreso na academia reforza unha representación que traza o mapa da excelencia científica co selo galego. Non se trata só dun recoñecemento persoal senón dunha fiestra cara ás capacidades de investigación que existen na comunidade: equipos que lideran proxectos internacionais, centros que compiten en convocatorias nacionais e europeas, e profesionais que combinan traballo de campo con tarefas docentes e divulgativas.
A figura da académica aporta ademais unha visibilidade necesaria para as vocacións mozas, especialmente entre as mulleres que contemplan carreiras nas ciencias da vida e da terra. A súa traxectoria amosa que a ciencia non é un camiño lineal, senón unha práctica feita de dúbidas, r
