O Tambre, baixo presión: a seca e os vertedoiros tensan a auga que bebe Santiago

Poucas infraestruturas resultan tan decisivas para Compostela como un río que a maioría dos seus veciños apenas cruzan de camiño á costa. O Tambre abastece unhas 160.000 persoas: os habitantes da cidade, quen a visitan e tamén a poboación de O Milladoiro, en Ames. E este verán o caudal e a calidade da ficaron sometidos a unha dobre presión, a da falta de choivas e a dos vertidos gandeiros, segundo adiantou La Voz de Galicia.

Restriccións antes de que rematase xullo

O primeiro aviso chegou co calendario aínda en xullo. Antes de que terminase o mes, a cidade xa activara restricións no consumo de auga, unha medida excepcional que rara vez se pon en marcha no oeste galego e que este ano se adiantou ás semanas de maior presión demográfica do verán, coa cidade chea de visitantes e festivais.

A conta que serve de referencia para dimensionar o reto non se limita ao padrón municipal. Ao censo de Compostela hai que sumar quen a visitan durante a tempada alta e os residentes de O Milladoiro, o núcleo de Ames que funciona na práctica como prolongación urbana da capital. Todo ese conxunto depende do mesmo cauce.

O purín de Tordoia pecha o verán en alerta

Á seca engadiuse un segundo fronte. O verán remata co sistema en alerta por un vertido de purín procedente de Tordoia, un concello da comarca de Ordes por onde a conca recibe achegas de afluentes do interior. Un deles, o Lengüelle, aparecía en imaxes da mañá do xoves á súa paso pola área recreativa de A Pontraga, en Ordes, cun aspecto que ilustra o estado dos cauces da zona.

A combinación de ambos factores agrava o risco. Cando o caudal baixa, a capacidade de dilución do río diminúe e calquera contaminación concéntrase máis, co que un vertido que nun inverno chuvioso pasaría case inadvertido pode converterse nun problema serio para a potabilización. É a aritmética incómoda deste final de verán: menos auga e máis carga contaminante circulando pola mesma conca.

Unha conca compartida

O ocorrido pon sobre a mesa unha realidade que Compostela comparte con boa parte da Galicia interior: a calidade da auga que chega aos grifos da capital non se decide na cidade, senón en decenas de quilómetros á redonda, en concellos gandeiros como Tordoia onde os residuos de granxa terminan, cando algo falla, nos regos que alimentan o Tambre.

A dependencia tamén é demográfica. O crecemento de O Milladoiro e dos municipios da área metropolitana aumentou durante anos a presión sobre a mesma fonte de abastecemento, mentres que o clima parece oscilar cada vez con menos termo medio entre episodios de exceso de auga e rachas de escaseza como a vivida este ano.

Que esperar tralo verán

As restricións de consumo e a alerta polo purín configuran un peche de tempada inusual para unha comarca historicamente de brazos longos en auga. A evolución das próximas semanas dependerá das choivas outonais e de como se xestione o vertido rexistrado na cabeceira da conca.

Queda a pregunta de fondo: cantos veráns máis poderá Compostela confiar en que o Tambre chegue a tempo, con caudal suficiente e sen sorpresas augas arriba? A resposta non se decide no grifo, senón na xestión de toda unha conca onde a gandaría, a urbanización e o clima compiten polo mesmo recurso. Este ano, por primeira vez en moito tempo, a cidade tivo que aprender a racionar o que sempre pareceu infinito.