Ourense estuvo dez horas a escuras. Non foi un apagón eléctrico: foi un apagón dixital. Sen internet, sen cobertura de datos, sen posibilidade de pagar con tarxeta, sen acceder a servizos públicos telemáticos. Durante case medio día, unha provincia enteira descubriu que a súa vida cotiá depende dun cable e de uns servidores que poden fallar. E cando fallan, non hai plan B.
O episodio, lonxe de ser unha anomalía, é a radiografía dunha dependencia que construímos sen reflexionar. Pagamos co móbil, xestionamos citas médicas en liña, tramitamos axudas por internet, traballamos na nube, comunicamos aos nosos fillos por videollamada. Toda a andamiaxe da vida moderna descansa sobre unha infraestrutura dixital cuxa fiabilidade damos por sentada. O apagón de Ourense demostrou que non podemos facelo.
A resposta institucional foi a habitual: desculpas, explicacións técnicas e promesas de que non volverá a ocorrer. Pero as preguntas incómodas quedaron no aire. Por que unha provincia de máis de 300.000 habitantes depende dunha infraestrutura sen redundancia suficiente? Por que os servizos críticos —sanidade, emerxencias, pagos— non teñen sistemas de respaldo? Cantos apagóns máis precisamos para entender que a dixitalización sen resiliencia é unha bomba de reloxo?
O problema agrábase no rural. A mesma semana que Ourense quedaba sen conexión, confirmábase a desaparición do teléfono fixo tradicional en Lugo. Para moitos pobos do interior, ese fixo non era unha reliquia: era a única liña estable de comunicación, a que funcionaba cando o móbil non chega. A súa eliminación migra o servizo a unha telefonía IP que require, precisamente, internet. É dicir: substituímos un sistema que funcionaba por outro que pode fallar en bloque, tal e como demostrou o apagón ourensano. A brecha dixital non se pecha con decretos: amplíase cando se eliminan alternativas sen garantir cobertura.
E logo están os que aproveitan a fragilidade dos demais. As ciberestafas estivais deixaron familias «todo pagado, sen casa ao chegar»: falsos anuncios de alugueiro vacacional, webs clonadas, transferencias a contas imposibles de rastrexar. A estafa dixital é a cara criminal da mesma moeda: unha sociedade dixitalizada a toda pressa, sen cultura de seguridade suficiente. Mentres as administracións empurran a dixitalización compulsiva —cita previa obrigatoria por internet, trámites só telemáticos—, o cidadán medio navega sen as ferramentas básicas para protexerse.
A solución non é frear a dixitalización, obviamente. É dixitalizar con criterio. Infraestrutura redundante para que un fallo non derrube unha provincia. Formación dixital real, non cursos simbólicos. Protocolos de emerxencia analóxicos que activen cando o dixital cae. E sobre todo, manter alternativas presenciais e físicas para quen non pode ou non sabe vivir conectado. O apagón de Ourense durou dez horas; para moitos maiores do rural, a desconexión é permanente.
Galicia presume de ser unha comunidade avanzada, con empresas tecnolóxicas que se venden por 112 millóns e astilleros que atraen investimento chino. Pero a modernidade non se mide só en éxitos empresariais: mídese na capacidade de manter os servizos básicos cando algo falla. Un territorio que pode quedar a escuras dez horas por un fallo técnico non é un territorio moderno. É un territorio frágil con fachada moderna.
Dez horas sen conexión deberían acender unha luz máis duradeira que calquera corte: a da urxencia de construír resiliencia. Antes do próximo apagón.
