O legado subterráneo de Monforte emerxe do esquecemento

Setenta anos despois, a exploración integral das minas de Freixo abre un debate patrimonial na Ribeira Sacra

A historia dun territorio non se escribe só nos mosteiros que coroan os seus canóns ou nas cepas que se aferran ás súas ladeiras. Ás veces, a memoria máis profunda xace baixo terra, en cavidades que o tempo e o abandono deran por perdidas. É o caso das minas de ferro de Freixo, no concello de Sober, moi preto de Monforte de Lemos. Un equipo formado por unha decena de espeleólogos protagonizou a primeira inmersión integral nas entrañas da mina desde o seu peche, un evento que sitúa a comarca ante unha encrucillada patrimonial de primeira orde.

A expedición revelou un estado de conservación que convida a soñar cun futuro distinto para este espazo. Os accesos e as galerías principais resistiron o paso do tempo mellor do agardado, o que puxo sobre a mesa unha proposta que transcende o meramente exploratorio. A posibilidade de acondicionar parte do percorrido para abrilo a visitas organizadas comezou a xerar expectación, abrindo un debate necesario sobre como xestionar o legado industrial durmido fronte ás oportunidades do turismo cultural sostible.

Unha viaxe á Galicia industrial que foi

A conca mineira do sur de Lugo tivo na extracción de ferro un dos seus motores económicos máis potentes durante a primeira metade do século XX. As minas de Freixo non foron unha excepción. Na súa época de máximo esplendor, deron traballo a centos de persoas das parroquias de Sober, Monforte e arredores. A autarquía da posguerra e a posterior demanda industrial mantiveron a actividade durante décadas, ata que o esgotamento dos filóns máis accesibles e a competencia exterior fixeron inviable a súa continuidade.

O peche chegou de forma silenciosa. As portas seláronse, as galerías quedaron na escuridade e o monte foi reclamando o terreo. Durante xeracións, a mina foi pasto da lenda e da lembranza dos máis veteranos. Agora, a mirada dos espeleólogos volveu iluminar eses recunchos, encontrándose a grandes trazos cunha fotografía fixa do pasado industrial da Galicia interior. Os túneles principais conservan o seu trazado orixinal, ofrecendo un testemuño mudo pero elocuente da dureza do traballo mineiro. É, en esencia, un museo natural que o azar e a xeoloxía preservaron durante sete décadas.

Os precedentes dun modelo turístico por explotar

Galicia non parte de cero neste ámbito, aínda que aínda ten un longo camiño por percorrer. Mentres que noutras comunidades autónomas, como Asturias ou Andalucía, a minería se converteu nun reclamo turístico de primeira orde a través de ecomuseos e minas visitables, na comunidade galega a posta en valor deste tipo de patrimonio segue sendo unha asignatura pendente. Existen experiencias puntuais e louables, pero falta unha estratexia global que converta a arqueoloxía industrial nun recurso vertebrador do territorio.

O potencial, con todo, é inmenso. No caso de Monforte e Sober, a oportunidade é dobre: por un lado, rescátase a memoria dunha actividade que marcou a varias xeracións; polo outro, engádese un reclamo diferenciador a unha oferta turística consolidada (a da Ribeira Sacra) que busca constantemente novos alicientes para alongar a estancia do visitante máis alá do enoturismo e do paisaxismo fluvial.