Por corenta euros de cobre, uns ladroens deixaron esta semana sen luz o parque do Posío, o gran pulmón verde de Ourense. A cifra é case cómica se non fose polo que revela: existe unha economía do saqueo que opera baixo as nosas rúas, roubando o metal máis barato da cidade e cobrando o prezo máis alto en seguridade, servizos e diñeiro público. O alcantarillazo, que volveu actuar no Porriño, xa non é unha anécdota policial: é un síntoma.
O modus operandi é coñecido: levantan unha tapa de alcantarilla, cortan tramos de cable de cobre e véndena como chatarra. O material roubado vale poucas decenas de euros; reparalo custa miles. Un roubo de vinte minutos pode deixar sen iluminación un parque, unha rúa ou un polígono durante días, co risco que supón a escuridade improvisada en pleno agosto, cando os parques se enchen ata a madrugada. A aritmética do delito é tan absurda como demoledora: o ladrón gaña unha miseria, o chatarrero que compra sen preguntar gaña un pouco máis, e a cidade enteira paga a factura.
Aí está o corazón do problema. O alcantarillazo non prospera pola audacia dos ladroens, senón pola existencia dun mercado de destino complaciente: recintos de chatarra que aceptan cable con funda, tramos de catenaria ou rolos recén cortados sen esixir procedencia, sen identificar ao vendedor, sen comunicación telemática coa Guardia Civil. Onde non hai comprador cómplice, non hai roubo rendible. É tan simple como incómodo: durante anos tratouse o tema como un problema de vixilancia —máis cámaras, máis patrullas— cando o eslabón vulnerable, e o máis barato de regular, está á vista de todos.
As administracións galegas tampouco fixeron os seus deberes. O cobre crítico —o que alimenta a iluminación, os semáforos e as telecomunicacións— está a penas catalogado e protexido na maioría dos concellos. A propia rede é sabotada con deseños de hai décadas: arquetas sen pechadura, tapas que se levantan cunha palanca, cableado accesible desde a vía. Cada concello improvisa a súa resposta cando o problema é estrutural e transversal: o que rouban en Ourense hoxe véndese na mesma ruta pola que mañá se lava o cobre roubado en Vigo ou na Coruña.
As solucións existen e non son caras. Primeira: endurecer o control do sector da chatarra, coa identificación obrigatoria do vendedor, o rexistro telemático de cada operación e unha lista de materiais de admisión prohibida, como o cable con funda, que case nunca ten procedencia lícita. Segunda: protexer fisicamente o que se sabe que se rouba —peches en arquetas, cableado menos accesible, sensores de corte que avisen en tempo real—, porque a prevención custa menos que unha semana na escuridade. Terceira: tratar estes roubos como o que son, delitos contra a seguridade colectiva e non como furtividade de subsistencia, cunha fiscalía especializada no seu seguimento.
Nada disto acontecerá mentres o roubo de cobre siga sendo considerado un feito pintoresco entre as noticias do día. Corenta euros que deixan un parque na escuridade non son unha curiosidade: son a medida exacta do que custa a indiferencia institucional. A próxima vez que unha banda deixe un barrio sen semáforos, lembremos que o máis caro do roubo non estaba no cable.
O cobre véndese unha vez; a confianza en que a cidade funciona, malvéndese cada vez que miramos para outro lado.
