Canto custa que un puñado de empresas acorde a porta pechada o prezo dun produto básico durante case dúas décadas? En Galicia teñen unha resposta aproximada: arredor de 153 millóns de euros. E o Goberno autonómico decidiu que xa é hora de intentar recuperalos.
O Executivo galego puxo en marcha a contratación de asesoramento xurídico especializado cun obxectivo claro: reclamar en sede xudicial as cantidades que, segundo os seus cálculos, a Administración pagou de máis polos absorbentes para adultos adquiridos durante os anos en que estivo activo o coñecido como cártel dos panales. A cifra podería incluso quedarse curta, xa que entre as tarefas encomendadas ao equipo legal estará precisamente fixar con precisión cal foi o prexuízo real.
Un esquema que operou durante dezasete anos
As dimensións do caso explican a reacción institucional. Entre decembro de 1996 e xaneiro de 2014, oito compañías do sector —con cerca do 95% do mercado no seu poder— coordinaron xunto á patronal Fenin os prezos de venda aos maioristas de panales para adultos. O sobrecusto trasladouse, en última instancia, ás arcas públicas e a quen depende destes produtos sanitarios.
A resposta da autoridade de competencia chegou en 2016: a Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia sancionou as implicadas con multas que ascenderon a 128,8 millóns de euros. Oito anos máis tarde, en 2024, o Tribunal Supremo deu firmeza a aquelas sancións, despexando o camiño para que as comunidades autónomas que actuaron como compradoras durante eses anos puidesen reclamar danos e prexuízos.
O escollo da contabilidade antiga
O Goberno galego ten documentado un gasto de polo menos 141 millóns de euros no período 2004-2014, o tramo mellor rexistrado. O problema está na primeira década: reconstruír documentalmente os pagos efectuados entre 1996 e 2004, e cuantificar o dano daqueles exercicios, é unha das misións máis complexas que asumirá o servizo xurídico contratado. Non se trata só de litigar, senón de peritar.
O caso galego inscríbese nunha dinámica máis ampla: a firma da sentenza do Supremo abriu a porta a que distintas administracións públicas de todo o país emprendan accións similares contra a trama. Galicia, coa reclamación máis ambiciosa en cifras absolutas que se coñecen ata agora, marca o listón.
Máis aló da recuperación económica
Máis aló do importe en xogo —unha cantidade nada desprezable para unhas contas públicas sometidas a presión constante—, o expediente ten un valor simbólico relevante. Os panales para adultos son un produto asociado á dependencia e á sanidade pública, e a idea de que o seu prezo se manipulou de forma concertada durante case dezasete anos explica o ton de firmeza co que o presidente Alfonso Rueda anunciou o acordo do Consello, subliñando o sobrecusto que a trama supuxo para a comunidade.
Que a Administración persiga activamente este tipo de compensacións envía ademais unha mensaxe ao mercado: os acordos colusorios non rematan necesariamente co pago dunha multa; o prexuízo causado pode perseguirse anos despois, cando as resolucións son firmes.
O que vén agora
O contrato de asistencia xurídica é o primeiro paso dun proceso xudicial que, por volume documental e complexidade técnica, se prevé longo. Determinar con rigor o dano —tarefa encomendada expresamente aos letrados— condicionará canto pode reclamarse realmente e con que probabilidades de éxito.
En calquera caso, Galicia tomou unha decisión pouco habitual ata hai poucos anos: converter unha sanción de competencia en firme no punto de partida dunha batalla polo reembolso íntegro do pagado de máis. O resultado dirá moito sobre a capacidade das administracións públicas para se defenderen cando a fraude se
