A era da incertitude
Nunha carta ao director publicada o 12 de marzo de 2026 en La Región, o veciño de Ribadavia Xián Antón Lorenzo Rodríguez adverte de que o optimismo posterior á Guerra Fría sobre a extensión global da democracia liberal deu paso a unha época de incertitude, alimentada por intervencións militares, dobre rasero e a erosión da legalidade internacional. O autor sitúa o punto de inflexión tras os atentados do 11 de setembro de 2001 e critica as políticas que, na súa opinión, contradiciron os valores proclamados polo Occidente. A carta esixe un balance crítico sobre as consecuencias humanitarias e políticas desas decisións. A mensaxe, aínda que firmada dende Galicia, reclama unha reflexión de alcance internacional.
O texto lembra a confianza dos anos noventa no chamado “fin da historia” formulado por Francis Fukuyama e en teorías como a da paz democrática, que prometían que a expansión de réximes liberais reduciría os conflitos entre Estados. Durante esa década multiplicáronse as transicións políticas e consolidouse unha orde multilateral apoiada en institucións como a ONU, o que alimentou a expectativa dunha nova etapa máis estable. Con todo, o autor sostén que esa ventá de oportunidade para consolidar dereitos humanos e legalidade non se chegou a aproveitar plenamente. A ilusión optimista, asegura, foi desvanecéndose a medida que a praxis política non se axustaba ao discurso.
Segundo a misiva, os atentados do 11-S marcaron a apertura dun período distinto cando a Administración de George W. Bush lanzou a chamada guerra contra o terrorismo, que incluíu invasións en Afganistán e Irak. Esas intervencións, apunta o autor, non levaron a procesos sostibles de democratización e, polo contrario, desataron dinámicas de violencia e inestabilidade. A carta cita estimacións que falan de preto de 900.000 mortes directas e de millóns de falecementos indirectos vinculados a eses conflitos, e subliña que o caos propiciou a aparición de grupos yihadistas como ISIS. O balance humanitario e xeopolítico, conclúe, foi profundamente negativo.
O autor traslada a crítica a episodios máis recentes: a resposta occidental ante a ofensiva israelí na franxa de Gaza, co respaldo explícito dos Estados Unidos e a tolerancia de varios gobernos europeos, choca co discurso sobre dereitos humanos, segundo a carta. Paralelamente, a escalada militar en torno a Irán ilustra, ao xuízo do remitente, a selectividade coa que se aplican normas e condenas internacionais. O texto lamenta que traxedias como o impacto dun misil nunha escola que acabou coa vida de máis de cento cincuenta nenas case non suscite atención pública cando os responsables non encaixan na narrativa occidental. Ese contraste entre retórica e práctica alimenta a percepción de hipocresía.
O autor non atribúe o problema exclusivamente a un só goberno ou a unha soa administración: sostén que a dinámica vai desenvolvéndose dende principios deste século, aínda que recoñece que determinadas figuras políticas fixeron máis visible a contradición. Na súa análise, a invocación recurrente de valores universais serve ás veces para xustificar actuacións contrarias ao dereito internacional. Esa incongruencia, avisa, mina a autoridade moral dos países occidentais e debilita os fundamentos da orde internacional que pretendían promover. A crítica, polo tanto, non busca sinalar unicamente a un adversario puntual senón facer un balance máis profundo.
Para reforzar o seu argumento, a carta recorre a unha advertencia do historiador Tony Judt, segundo a cal a credibilidade moral do Occidente depende de que os seus principios se apliquen tamén a si mesmo. Se non se produce esa autoaplicación, sostén o autor, o discurso liberal corre o risco de converterse en mera retórica e acelerar a perda de lexitimidade do proxecto occidental. Esa perda, engade, ten consecuencias prácticas: dificulta a cooperación internacional, empurra a outros actores a desafiar normas e favorece a polarización global. O chamado é á coherencia entre palabra e acción.
A carta, incorporada á sección de Cartas ao Director de La Región, insírese nun debate máis amplo sobre a política exterior occidental e os seus efectos no mundo. En Galicia, como noutros ámbitos do país, a reflexión sobre estes temas conecta con preocupacións sobre migración, seguridade e solidariedade internacional. Os lectores da publicación responderon en ocasións con opinións contrapostas, o que deixa claro que a materia suscita controversia e preguntas sen respostas fáciles.
O peche da misiva exhorta a un exercicio de autocrítica que, segundo o seu autor, debería traducirse en políticas coherentes cos principios que proclamaron os gobernos democráticos: respecto á legalidade internacional, protección dos dereitos humanos e menos instrumentalización xeoestratéxica. O aviso é que, sen ese axuste, a que se presentou como a era do triunfo liberal pode dar paso a unha fase prolongada de incertitude e delegitimación da lideranza occidental. A carta de Xián Antón Lorenzo Rodríguez volve así a plantear en voz alta unha pregunta que, ao xuízo do remitente, esixe respostas urxentes e colectivas.
Podería interesarlle:
