A filloa, embaixadora dun setembro gastronómico que arranca en Valongo

Hai pratos que funcionan como actas de identidade colectiva. En Galicia, a filloa ocupa ese lugar sen necesidade de refinamento: fariña, ovos, leite, unha tixola ben curada e man firme. Que unha parroquia do interior de Pontevedra convertese ese sinxelo doce en motivo de festa durante máis de corenta anos di moito de como a cociña popular sostén o calendario social da comunidade.

Valongo, parroquia de Cerdedo Cotobade, celebrará do 4 ao 6 de setembro as súas festas en honra á Virxe do Libramento, e con elas a súa Festa da Filloa, considerada a máis veterana do concello. Todo apunta a que a cifra de elaboracións rondará as 5.000 unidades, un volume que converte a cita nun dos ritos culinarios máis multitudinarios do primeiro tramo do mes.

Máis que un concurso, unha transmisión

O concurso de filloas é o epicentro da celebración, mais o seu verdadeiro valor vai máis aló do premio. Nas volallas das festas galegas conviven avoas que levan décadas a facer filloas con mozos que proban sorte por primeira vez. Esa convivencia xeracional é, probabelmente, o que garantiu a supervivencia da receita tradicional fronte a versións industriais ou reinterpretacións de autor.

A filloa ten ademais unha virtude estratéxica: a despensa necesaria para a preparar é humilde e accesíbel. Non require produtos de tempada escasos nin elaboracións de longa cocción. Esa simplicidade faina perfectamente escalábel, o que explica que unha festa poida comprometerse a servir miles de racións durante tres días sen depender de subministracións fráxiles.

Setembro, o gran mes da cociña festiva

A cita de Valongo non é un caso illado. As festas gastronómicas son un dos grandes motores do calendario festivo galego, e setembro concentra algunhas das máis consolidadas. Nun territorio onde o verán turístico comeza a declinar, estas celebracións funcionan como unha segunda onda de actividade: atraen visitantes que xa non buscan praia senón produto, tradición e ambiente de verbena.

O programa de Valongo combina, de feito, os tres ingredientes clásicos do modelo: comida, verbenas e música. A churrascada complementa a filloa, e as orquestras aseguran que a festa non se limite ás horas de comida. É a fórmula que demostrou maior capacidade de resistencia nas festas de interior, onde o público local pesa tanto como o visitante.

O reto das festas veteranas

Con máis de catro décadas ás súas costas, a Festa da Filloa de Valongo pertence a ese grupo de celebracións que xa non se necesitan presentar. Pero a lonxevidade plantea as súas propias preguntas: como renovar público, como manter o interese máis aló da nostalgia, como competir coa axenda cultural das cidades próximas. As respostas adoitan pasar polo que Valongo xa practica: diversificar a oferta sen diluír o motivo central da festa.

Porque se algo ensina este tipo de citas é que o prato é a escusa, mais a comunidade é o contido. quen acuda a Valongo a primeira fin de semana de setembro non irá só a comer unha filloa, aínda que se coma varias: irá a participar nun mecanismo social que leva corenta anos xirando sen parar, garante de que unha receita sinxela siga significando algo.