A muralla medieval de Monforte de Lemos —unha das fortificacións máis impresionantes de Galicia— está abandonada entre matos e papeleo. Mentres a Xunta gasta millóns en promocionar Galicia como destino cultural, o seu patrimonio real caese a anacos. Non é un caso aislado: é a confirmación de que en Galicia protexemos mellor o eslogan que a pedra.
A imaxe é elocuente: lonxos medievais cubertos de vexetación, paseos de rolda intransitables, carteles informativos ilegibles. A muralla de Monforte, que debería ser o orgullo da comarca da Terra de Lemos e un motor económico para unha zona que o necesita desesperadamente, é un monumento fantasma. Os visitantes que se achegan a vela atopan unha estrutura que parece esperar a súa demolición natural antes que a súa restauración.
O problema non é exclusivamente de diñeiro. É de modelo. O sistema de protección patrimonial galego está deseñado para paralizar, non para activar. Un concello que quere restaurar un tramo de muralla necesita permisos da Xunta, informes da Consellería de Cultura, avaliacións arqueolóxicas, proxectos redactados por técnicos habilitados e financiamento que, cando chega, chega tarde e con condicións que encarecen o traballo. O resultado: décadas de espera e muros que se caen mentres o papeleo circula entre despachos.
O caso de Monforte non é único. Por toda Galicia atopamos castros sen escavar, pazos en ruínas, igrexas románicas con filtracións, pontes históricas sen mantemento. O inventario de patrimonio abandonado de Galicia sería tan longo como escandaloso. E mentres tanto, as campañas turísticas oficiais amosan imaxes de catedrais impecables e xardíns perfectamente coidados. A distancia entre a Galicia que vendemos e a Galicia que conservamos é abismal.
O contraste con outras rexións é brutal. En Castela e León, a muralla de Ávila xera un fluxo turístico constante e sostible. En Portugal, o castelo de Guimarães é o motor económico de toda unha cidade. En Galicia, a muralla de Monforte xera malestar entre os veciños que a ven degradarse ano tras ano. A diferenza non está na calidade do patrimonio —o galego é igual ou superior— senón na vontade política de poñelo en valor.
Hai un factor adicional: a falta de coordinación entre administracións. A muralla de Monforte é propiedade municipal, pero a súa protección depende da Xunta, e o financiamento pode vir de fondos europeos, estatais ou autonómicos. Cada nivel administrativo ten os seus propios prazos, criterios e prioridades. Mentres negocian, o muro cae. E ninguén asume a responsabilidade final: nin o concello —que di non ter recursos—, nin a Xunta —que di que o expediente está en tramitación—, nin o Estado —que di que é competencia autonómica.
Mentres tanto, na aldea galega máis queimada polos incendios, os veciños viven o día a día entre a cendra e a burocracia. O campo ourensán que vence á administración é unha excepción, non a norma. Hai un patrón: o rural e o patrimonio comparten o mesmo destino en Galicia —abandono lento, xestión ineficiente e silencio institucional.
A solución non é só máis diñeiro. É menos burocracia, máis axilidade e, sobre todo, prioridade real. Se Galicia quere ser un destino cultural de primeiro nivel, non pode permitirse que as súas murallas se convertan en matos. O patrimonio non se protege con decretos: protéxese con mantemento continuo, con investimento sostido e coa convicción de que a pedra vella vale tanto como o formigón novo.
A muralla de Monforte leva séculos en pé. Sería unha vergoña que caera agora, non por idade, senón por indolencia.
