Un ano despois do lume: a reconstrución de Valdeorras avanza entre a burocracia e a esperanza
A comarca ourensana afronta o reto de recuperar o seu tecido social e económico tras o incendio que arrasou case 31.800 hectáreas
O calendario marca agosto de 2026, pero para moitos habitantes da comarca de Valdeorras o tempo detívose hai xa máis dun ano. O incendio que asolou a zona no verán de 2025 non só deixou unha paisaxe calcada de case 31.800 hectáreas, senón tamén unha ferida emocional que, segundo os que a padecen, aínda supura. Mentres as administracións presentan balances de axudas e os cheques chegan de forma paulatina, a realidade cotiá dos pequenos núcleos rurais revela unha recuperación desigual.
A parroquia que perdeu a súa fisonomía
O caso máis paradigmático segue sendo o de San Vicente de Leira, unha parroquia que o lume converteu nunha paisaxe case lunar. Das aproximadamente 150 construcións que conformaban o seu entramado urbano, arredor de 120 quedaron destruidas ou gravemente danadas. Pasado máis dun ano dende o desastre, a imaxe que ofrecen as súas rúas segue sendo desoladora para os que regresan ou deciden quedar.
«O pobo está máis desolado que o día despois do lume», manifesta unha veciña da zona, reflectindo un sentimento compartido por moitos residentes que ven como a lentitude administrativa convértese nun obstáculo adicional. A frase, que circula entre os afectados, resume a paradoxa dun proceso no que, a pesar dos fondos comprometidos, a percepción cidadá dista de ser positiva.
As chamas non só alcanzaron vivendas particulares. O incendio tamén afectou a zonas industriais e ao vertedouro municipal da localidade, multiplicando os focos de preocupación para as autoridades locais e complicando as labores de recuperación en diferentes frentes.
Un plan de rescate con cifras millonarias
A resposta institucional chegou articulada a través dun plan de rescate impulsado polo Goberno autonómico, que deseñou un paquete de axudas específicas para paliar os danos. O desembolso total anunciado ascendiu a 21,5 millóns de euros, unha cantidade destinada a cubrir múltiples frentes abertos polo desastre.
A maior partida, destinada á reconstrución de vivendas, chegou a cubrir o 100 % do custo no caso das primeiras residencias que foron completamente destruídas. Trátase dunha medida excepcional que pretendía dar resposta á emerxencia habitacional xerada polo lume, que deixou a decenas de familias sen un teito baixo o que vivir.
Unha segunda liña de axudas orientouse á recuperación da actividade produtiva, beneficiando a un total de 15 negocios e empresas da zona que viron interrompida a súa actividade. A terceira pata do plan dirixíuse aos concellos, con fondos específicos para reparar infraestruturas públicas e vías danadas polo avance das chamas.
A estas cantidade hai que sumar as subvencións destinadas ao sector agroganadeiro e forestal, un dos máis afectados nunha comarca de marcada tradición rural. Segundo a información dispoñible, as últimas xustificacións e pagamentos destas axudas esperan completarse antes de finais de ano, un prazo que moitos afectados consideran aínda lonxe.
A memoria do lume e as súas consecuencias
O incendio, que comezou na comarca e chegou a traspasar os límites provinciais cara á veciña provincia de León, permaneceu activo durante máis de dúas semanas. Durante ese tempo, os servizos de extinción traballaron sen descanso para controlar un fronte que cambiou de dirección en varias ocasións, dificultando as labores de contención.
A magnitude do desastre situou Valdeorras no centro da actualidade informativa durante semanas, pero a cobertura mediática foi diluíndose co paso dos meses. Para os veciños, porén, a realidade segue presente en cada esquina: cascallos que aínda non foron retirados, infraestruturas danadas e unha actividade económica que tarda en recuperar o pulso.
A reconstrución non é só física, senón tamén social e emocional. Moitas das persoas que perderon as súas vivendas víronse obrigadas a replantexarse o seu futuro na zona, ponderando se vale a pena reconstruír ou se é momento de buscar novas oportunidades noutros lugares. Esta dinámica, que xa se viña producindo no rural galego antes do incendio, viuse acelerada polo desastre.
Leccións dun territorio resiliente
A experiencia de Valdeorras pon sobre a mesa preguntas incómodas sobre a xestión dos incendios forestais e a política de prevención en Galicia. Son suficientes as axudas cando o tecido social xa estaba debilitado pola despoboación? Como se reconstrúe un territorio cando a memoria do fogo segue tan presente?
A comarca, coñecida pola súa produción vitivinícola e a súa riqueza mineral, ten recursos para se levantar, pero necesita tempo e un acompañamento administrativo áxil. A burocracia, ese lastre que tantas veces frea a recuperación no rural, convértese aquí nun inimigo adicional tan temible como o propio fogo.
Mentres tanto, os veciños de San Vicente de Leira e doutros núcleos afectados seguen agardando que as promesas se concreten en grúas e obras visibles. A desolación que describe a veciña non é só unha paisaxe, senón tamén un estado de ánimo colectivo que só se reverterá cando as novas construccións comeacen a erguer cabeza entre os solares baleiros que deixou o incendio.
O camiño cara á normalidade será longo, pero a historia desta comarca demostra que a resiliencia da súa xente é, quizais, o seu principal recurso. Coa mirada posta no futuro, coa lección aprendida de que a prevención é sempre máis barata que a reconstrución, é a única maneira de honrar a memoria do perdido e construír algo novo sobre as cinzas.
Con información de La Región
