Galicia ante a encrucillada do biogás: ¿autoconsumo ganadeiro ou macroplantas industriais?
A comunidade galega atópase nun momento decisivo para definir o seu modelo de produción de biogás, unha fonte de enerxía renovable que promete transformar a xestión dos residuos orgánicos no rural. Con once proxectos xa autorizados, o debate non se centra tanto na viabilidade técnica desta tecnoloxía como na disxuntiva entre dúas filosofías opostas: replicar o modelo de autoconsumo que predomina no norte de Europa ou apostar por grandes instalacións industriais.
O purín como recurso, non como problema
Durante décadas, os purinos xerados polas explotacións ganadeiras galegas foron considerados un residuo problemático, cuxo tratamento e almacenamento xera quebracabezas aos agricultores e tensións ambientais nas zonas de alta concentración de granxas. Con todo, a tecnoloxía do biogás permite converter esa materia orgánica nunha fonte de enerxía aproveitábel, transformando un pasivo nun activo.
A clave está en que o biogás, composto fundamentalmente por metano e dióxido de carbono, obtéñese mediante a dixestión anaeróbica de materiais orgánicos. Pero aquí surge o primeiro matiz importante: o purín por si só non é suficiente. Para que unha planta de biogás funcione de maneira eficiente e rendible, necesita unha combinación de diferentes substratos orgánicos. Esta necesidade de complementar os purinos con outros residuos —como restos de colleitas, silos en mal estado ou subproductos da industria agroalimentaria— condiciona o tamaño e a localización das instalacións.
O modelo europeo que inspira as granxas galegas
En países como Alemaña, Dinamarca ou os Países Baixos, o biogás desenvolveuse maioritariamente a escala de explotación individual ou cooperativa. As granxas instalan digestores de tamaño medio que procesan os seus propios purinos e os de explotacións veciñas, xerando electricidade e calor para autoconsumo, e en moitos casos, vertendo os excedentes á rede eléctrica.
Este modelo presenta vantaxes evidentes para o rural galego: reduce os custos enerxéticos das explotacións, minimiza os problemas de almacenamento de purinos e xera un fertilizante orgánico estabilizado (o digestato) que pode aplicarse directamente ao campo. Ademais, ao tratarse de instalacións de menor escala, a súa integración paisaxística e a súa aceptación social adoita ser maior.
Con todo, replicar este modelo en Galicia non é sinxelo. As explotacións galegas son, na súa maioría, de tamaño reducido en comparación coas centroeuropeas. A atomización do sector e a dispersión xeográfica das granxas dificultan a viabilidade económica de digestores individuais. Por iso, as cooperativas e as agrupacións de gandeiros aparecen como unha solución intermedia que permite alcanzar escalas mínimas de rentabilidade.
A tentación das macroplantas
Frente ao modelo de autoconsumo, emerxe a opción das grandes plantas centralizadas, capaces de procesar miles de toneladas de residuos ao ano e xerar volumes significativos de biogás que pode ser inxectado na rede de gas natural ou utilizado para xerar electricidade a gran escala.
Os defensores desta opción argumentan que as macroplantas permiten economías de escala, maior eficiencia técnica e a posibilidade de tratar residuos de múltiples orixes, non só gandeiros. Ademais, ao concentrar o procesamento nun único punto, reducense os custos loxísticos de recollida e facilítase o control ambiental.
Pero este modelo tamén xera sospeitas. Os críticos señalan que as grandes plantas poden entrar en competencia directa cos pequenos produtores, acaparando os residuos orgánicos dispoñibles e deixando as granxas sen materia prima para os seus propios proxectos. Tamén existe o temor a que se converta en focos de contaminación olfativa e acústica para as poboacións próximas, un fenómeno que xa provocou conflitos noutras comunidades autónomas.
O equilibrio necesario
A decisión sobre que modelo adoptar non é trivial. Galicia conta cun censo ganadeiro significativo, especialmente no sector lácteo, que xera volumes importantes de purinos. Pero tamén dispoñen dunha industria agroalimentaria diversa cuxos subproductos poden alimentar os digestores.
As autoridades autonómicas enfróntanse ao reto de deseñar unha regulación que non peche portas a ningunha opción, pero que estableza criterios claros para evitar problemas ambientais e sociais. A experiencia doutros territorios demostra que o éxito do biogás depende tanto da tecnoloxía como do marco normativo e dos incentivos económicos.
Neste sentido, a clave podería estar en fomentar un modelo mixto que combine plantas de autoconsumo para as explotacións que poidan permitílo, con instalacións de maior tamaño xestionadas por cooperativas ou consorcios público-privados que den servizo ás granxas máis pequenas. A flexibilidade será esencial para adaptarse á diversidade do rural galego.
Unha oportunidade para a transición enerxética
O biogás non é unha solución milagrosa, pero representa unha oportunidade real para avanzar na descarbonización do sector primario e mellorar a xestión dos residuos orgánicos. Nun contexto de prezos enerxéticos volátiles e crecente presión ambiental sobre a gandería, contar cunha fonte de enerxía renovable propia pode mellorar a competitividade das explotacións.
O camiño que escolla Galicia marcará non só o desenvolvemento desta tecnoloxía na comunidade, senón tamén o futuro de moitas granxas que buscan alternativas para reducir os seus custos e a súa pegada ambiental. A decisión, en última instancia, determinará se o biogás converteuse nunha ferramenta para fortalecer o tecido produtivo rural ou nun negocio concentrado en poucas mans.
Conclusión: o momento de definir o rumbo
Galicia atópase nunha encrucillada enerxética que definirá o papel do biogás no seu mix renovable durante as próximas décadas. Os once proxectos autorizados son só o principio dun camiño que require planificación, diálogo co sector e unha visión clara de cara a onde se quere ir. A aposta polo autoconsumo, inspirada no modelo europeo, ofrece vantaxes para o pequeno e mediano produtor, pero esixe superar barreiras de escala e financiamento. As macroplantas, pola súa banda, prometen eficiencia e volume, pero plantean interrogantes sobre o seu impacto social e ambiental. O acerto estará en atopar un equilibrio que permita aproveitar o potencial do biogás sen repetir os erros doutros territorios, construíndo un modelo propio que poña en valor os recursos do rural galego e contribuya a unha transición enerxética xusta e sostible.
Información adiantada en exclusiva por A Voz de Galicia.
