O voto exterior volve ao centro da polémica política en Galicia

Medio millón de electores. O 18 % do censo autonómico. Son cifras que abondan para explicar por que o voto dos galegos residentes no exterior segue a ser, case catro décadas despois, un dos territorios máis disputados da política galega. Unha recente decisión do Tribunal Supremo reavivou a vella batalla entre PP e PSOE polo control do CERA, o Censo de Residentes Ausentes, segundo adiantou La Voz de Galicia.

Unha sombra que vén de lonxe

Poucas polémicas electorais teñen en Galicia unha raíz tan fonda. A primeira maioría absoluta de Manuel Fraga, obtida en 1989, marcou un antes e un despois: entón instalouse no imaxinario colectivo a dúbida sobre a limpeza do sufraxio emitido desde fóra das fronteiras. Aquelas sospeitas, fundadas ou non, quedaron asociadas para sempre ao reconto do voto exterior e resurden con cada reforma, cada recurso e cada disputa sobre quen xestiona as listas de residentes ausentes.

Non é menor o dato do peso demográfico. Un territorio cunha diáspora enorme —Arxentina, Cuba, Venezuela, O Brasil ou Alemaña foron sempre destinos tradicionais da emigración galega— concentra no exterior preto de medio millón de persoas con dereito a voto. É dicir, case un de cada cinco electores do censo autonómico non vive en Galicia. Ese caladoiro potencial de papeletas pode inclinar eleccións, sobre todo nas circunscricións onde as marxes entre os dous grandes partidos son estreitas.

O Supremo reabre o debate

A faísca agora é xudicial. Unha sentenza do Tribunal Supremo que bloquea unha determinada actuación en relación co censo de residentes ausentes devolveu o asunto á primeira liña. O que en aparencia é unha cuestión técnica —a xestión e actualización das listas do CERA— convértese de inmediato en materia de trincheira política. Convén lembrar que a fiabilidade do censo exterior depende de datos de contacto que envellecen mal: cambios de domicilio, falecementos non comunicados, enderezos desactualizados. Todo iso alimenta, ciclo tras ciclo, as recriminacions cruzadas entre os partidos.

A ninguén se lle escapa, ademais, que o voto exterior funciona con regras propias. O procedemento de solicitude e votación desde o estranxeiro esixe trámites que reducen historicamente a participación, e calquera alteración na xestión do censo pode ter efectos sobre cantas papeletas chegan e cantas se contan. Esa sensibilidade explica que cada movemento en torno ao CERA se lea en clave de vantaxe electoral antes que en clave administrativa.

PP e PSOE, rivais históricos polo mesmo botín

A batalla entre populares e socialistas polo control do censo de ausentes non é nova, pero a sentenza do Supremo dálle un aire fresco. Para o PP, o voto exterior foi tradicionalmente un activo. Para o PSOE, as dúbidas sobre a súa limpeza naceron precisamente daquela maioría fraguista de 1989, e desde entón os socialistas tenden a esixir garantías e revisións. Cada un ve na xestión do censo o que a súa experiencia histórica lle dita.

O certo é que a combinación dunha resolución xudicial, un censo enorme e unha memoria política cargada produce sempre o mesmo efecto: o regreso do fantasma do «pucherazo» ao debate público, aínda que ninguén acreditase unha irregularidade concreta nesta ocasión. A palabra, soa, abonda para sembrar desconfianza nun proceso electoral.