A Xustiza ordena inscribir o pazo de Meirás a nome do Estado

A batalla xudicial polo pazo de Meirás, ese emblema da memoria histórica galega, deu un paso de xigante. O Xulgado de Primeira Instancia número 1 da Coruña acaba de ordenar ao Rexistro da Propiedade de Betanzos que inscriba a finca a nome do Estado. Non é un trámite menor: a resolución, datada o pasado 28 de xullo e comunicada este mércores, pecha sete anos de litixio e culmina a recuperación do inmoble que, desde 1938, estivo en mans da familia Franco.

A orde xudicial é clara e non admite matices: cancela todas as inscricións rexistrais incompatibles coa titularidade pública. Agora, o pazo construído por Emilia Pardo Bazán entre 1893 e 1907 sobre os restos dunha antiga casa solariega familiar de 1809, pasa definitivamente a ser patrimonio de todos os galegos. Demasiado tempo tardou.

Un litixio que comezou hai sete anos

Convén recordar que este proceso non xurdiu do nada. Foi en 2018 cando o Goberno central, a través da Avogacía do Estado, presentou a demanda para reclamar a propiedade do pazo. A familia Franco adquantara o inmoble en plena Guerra Civil, en 1938, mediante unha subscrición popular que, na práctica, encubriu unha apropiación forzosa. Durante décadas, o pazo foi utilizado como residencia de verán polo ditador e, despois, polos seus descendentes.

O punto de inflexión chegou en 2020, cando a Audiencia Provincial da Coruña ditou sentenza firme declarando que o pazo pertencía ao patrimonio público. Pero a inscrición rexistral seguía pendente. Aí está a chave: sen ela, a propiedade legal seguía en mans privadas. A resolución deste mércores pon fin a esa anomalía.

O Rexistro de Betanzos, obrigado a actuar

A orde xudicial vai dirixida directamente ao Rexistro da Propiedade de Betanzos, que ten a competencia territorial sobre a finca. O xulgado esíxelle que inscriba a titularidade do Estado e que cancele calquera anotación que contradiga esa realidade. Non é menor o dato: durante anos, o rexistro mantivo inscricións que amparaban a posesión da familia Franco, a pesar de que a sentenza xa determinara o contrario.

Agora, o rexistrador deberá executar a orde sen dilación. A resolución inclúe todos os detalles técnicos necesarios para que a inscrición sexa efectiva, incluída a descrición da finca e as referencias catastrais. Un traballo de precisión xurídica que, a ninguén se lle escapa, ten un enorme valor simbólico.

Un pazo con historia, unha historia con feridas

O pazo de Meirás non é un edificio calquera. Foi a residencia de verán de Emilia Pardo Bazán, unha das figuras literarias máis importantes de Galicia, e alí escribiu parte da súa obra. Pero tamén foi o escenario dos veráns do ditador, con todo o que iso implica: visitas de autoridades, celebracións do réxime e un uso privado dun ben que, en realidade, nunca debu saír do patrimonio público.

A construción orixinal data de 1809, cando a familia Pardo Bazán ergueu unha casa solariega sobre a que, décadas despois, a propia escritora encargou a ampliación que deu lugar ao actual pazo. Un edificio de estilo ecléctico, con torres, xardíns e unha capela, que hoxe é Ben de Interese Cultural. A cifra fala por si soa: máis de 80 anos de propiedade privada sobre un ben que a Xustiza declarou público.

O camiño cara á apertura total

A inscrición rexistral non é o final do camiño. O Estado xa anunciou a súa intención de abrir o pazo ao público de forma permanente, unha vez se completen os trámites administrativos. Ata agora, as visitas eran limitadas e suxeitas á autorización da familia Franco, que mantía o control sobre o interior do inmoble. A Xunta de Galicia, pola súa banda, amosou a súa disposición a colaborar na xestión do espazo.