Santiago de Compostela recadou este ano millóns coas multas de tráfico, e a cifra invita a unha pregunta incómoda: ¿os radares son hoxe unha ferramenta de seguridade viaria ou un caixa automático con trípode? A dúbida non é retórica. Cando a recadación sancionadora se converte nunha partida presupostaria relevante, o incentivo xa non é que a xente cumpra: é que a xente siga incumprindo. E esa inversión de obxectivos corrompe a propia idea da educación viaria.
Comecemos polo que ninguén discute: o exceso de velocidade mata, e os tramos con radar ven diminuír os seus sinistros. A doctrina está clara e os datos respóndanla. O problema comeza cando o radar instálase non onde hai máis accidentes, senón onde pasan máis coches; cando a multiplicación de controis coincide co burato dun orzamento; cando o concello celebra —internamente, enténdese— un récord de recadación. A seguridade viaria funciona con multas que se perciben como xustas. A recadación funciona con multas que se perciben, e punto.
A transparencia é a primeira vítima desta confusión. Onde están os radares de Santiago e por que están aí? Cantos accidentes había nese tramos antes da instalación? Que porcentaxe do recadado volta a investimento en seguridade viaria e que parte vai á caixa xeral? Preguntas simples, respostas inexistentes ou dispersas. Un concello seguro de que os seus radares salvam vidas tería eses datos enquadrados na web municipal. A súa ausencia di máis que calquera atestado.
Existe un segundo efecto corrosivo, máis sutil: a cidadanía deixa de ver a norma como protección e pasa a vela como trampa. O condutor que frea bruscamente ao ver o sinal do radar —creando o risco que se pretendía evitar—, o veciño que coñece a localización e o turista que non, a multa que chega por correo tres semanas despois de volver a casa: todo iso erosiona a lexitimidade da norma. E unha norma sen lexitimidade non educa: só recolle mentres poida.
A solución non é eliminar os radares, que sería demagogia simétrica. É blindar a súa finalidade con regras claras: instalación priorizada por siniestralidade documentada e auditada, sinalización honesta, publicación trimestral de localizacións, ingresos e o seu destino, e un compromiso de que o recollido se destine íntegramente á seguridade viaria e mobilidade sostible —non a tapar buratos doutra partida. Se o radar salva vidas, que o demostre con datos. Se só factura, que alguén teña a decencia de dicilo e discutilo en pleno, como se discute calquera taxa.
Galicia mira con recelo crecente aos concellos que confunden gobernar con facturar. Santiago, ademais, é a vitrína pola que pasan millóns de visitantes: o que fai cos seus radares véno peregrinos de todo o planeta cunha multa no buzón ao volver a casa. A reputación dunha cidade tamén se constrúe coa experiencia de quen a atravessa en coche.
Unha multa xusta ensina; unha multa caixa só cobra. A diferenza está nos datos, e os datos —hoxe— non están. Pedilos non é anticonformismo: é o mínimo que debe esixir un contribuínte a quen o multan.
